Koncert Władysław Lindert – w 100. rocznicę urodzin odbędzie się w niedzielę 20 września o godzinie 17:00.

Nasza katedra, oprócz funkcji sakralnej, od wielu lat jest jednym z głównych ośrodków życia muzycznego Bielska-Białej. Pracowali tutaj wybitni muzycy, absolwenci konserwatoriów o randze międzynarodowej (m. in. w Pradze czy Wiedniu). Swoją posługę pełnili jako organiści oraz dyrygenci chóru i orkiestry. Pozostawili także po sobie artystyczny dorobek w postaci kompozycji, które do dziś są odkrywane i prezentują wysoki kunszt muzyczny.
Rok 2020 jest dobrą okazją do przybliżenia sylwetki jednego z organistów, który uległ w ostatnich latach niemal zupełnemu zapomnieniu. Mowa tutaj o Władysławie Lindercie (1920-2013) - wybitnym organiście, dyrygencie, kompozytorze, pedagogu i organizatorze życia muzycznego. W tym roku przypada 100. rocznica urodzin tego artysty.

Władysław Lindert przyszedł na świat 10 czerwca 1920 roku w Lipniku, stanowiącym obecnie dzielnicę Bielska-Białej. Pochodził z rodziny, w której nikt zawodowo nie zajmował się muzyką. Ojciec – Jan Lindert – był kolejarzem, a matka – Ludwika zd. Koczur (później Blacha) – była cenioną w okolicy położną.
Lindert swoje pierwsze kroki muzyczne stawiał pod okiem ówczesnego organisty bielskiej fary – Viktora Clarißa Czajanka (1876-1952). W latach 30. uczęszczał do Salezjańskiej Szkoły Organistowskiej w Przemyślu, gdzie kształcił się w klasie organów prof. Feliksa Rączkowskiego. Naukę gry na organach kontynuował w latach 1949-1953 w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach w klasie prof. Jana Gawlasa. Do egzaminu dyplomowego przystąpił w 1955 pod kierunkiem prof. Bolesława Szabelskiego – będąc notabene jego ostatnim absolwentem w klasie organów.

Lindert rozpoczął pracę organisty i pedagoga już po powrocie ze szkoły w Przemyślu. W latach 1939-1945 był organistą w rodzinnej parafii Narodzenia NMP w Lipniku, a później, w latach 1945-1946 w kościele garnizonowym św. Trójcy w Bielsku. Równocześnie pracował jako nauczyciel muzyki i fortepianu, a także był dyrygentem orkiestry w fabryce Tuchweber Genossenschaft (Spółdzielnia Tkaczy Sukna) w Białej. W 1945 roku zawarł ślub z Jadwigą Klimczak. Małżeństwo miało czworo dzieci.

Po wojnie, w związku z nakazem opuszczenia kraju przez V. Czajanka i jego rodzinę, Władysław Lindert objął stanowisko organisty w kościele św. Mikołaja. Miało to miejsce 1 stycznia 1947 roku. Tutaj w szczególny sposób dał się poznać jako utalentowany muzyk i wirtuoz organów. Jego mistrzowski akompaniament do Mszy świętej oraz efektowne improwizacje po jej zakończeniu przyciągały do bielskiej świątyni wielu ludzi, także tych spoza parafii, w tym również organistów. Jako autorytet bielskiego środowiska muzycznego, Lindert zasiadał w komisji egzaminacyjnej kursu organistowskiego w Katowicach w latach 1952-53. Zainicjował także poważny remont bielskich organów połączony z jego modernizacją i nieznaczną przebudową. Prace te zostały wykonane w 1952 roku przez firmę Wacława Biernackiego z Krakowa, a w ich efekcie zostały rozszerzone możliwości brzmieniowe i techniczne instrumentu.

Chór pod dyrekcją Władysława Linderta.

Władysław Lindert, poza wyjątkowym poziomem gry na organach, wpisał się do historii katedry poprzez założenie chóru parafialnego, który istnieje aż do dziś. Należy mieć na uwadze fakt, że Bielsko było do II wojny światowej zamieszkane przez ludność polską, niemiecką i żydowską. Los wysiedlonego po wojnie V. Czajanka podzieliło wielu mieszkańców miasta, którzy tworzyli ówczesne Katholischer Kirchenmusik-Verein. W związku z tym, Lindert był zmuszony stworzyć od nowa zespół śpiewaczy, początkowo liczący 10 osób. Z czasem liczba chórzystów wzrosła aż do 60. Chórzyści cenili Linderta jako wyjątkowego, charyzmatycznego muzyka oraz wymagającego dyrygenta. Praca zespołu pod jego dyrekcją zaowocowała wysokim poziomem artystycznym oraz koncertami, m. in. w kościele garnizonowym w Katowicach, gdzie wraz z Wielką Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia wykonał Mszę G-dur Franza Schuberta. Jednym z najistotniejszych wyróżnień dla Linderta jako dyrygenta było zaproszenie ks. Jana Piskorza, wikariusza kapitulnego diecezji katowickiej, do prowadzenia połączonych chórów podczas konsekracji katedry Chrystusa Króla. Uroczystość ta miała miejsce 30 października 1955 roku. Podczas pontyfikalnej sumy i na koncercie religijnym, pod batutą bielskiego artysty wystąpiły trzy chóry: chór parafii w Bielsku, chór katedry katowickiej oraz powstały na tę okazję chór chłopięcy. Temu monumentalnemu zespołowi towarzyszyła orkiestra Filharmonii Śląskiej.

Równocześnie z posługą w bielskim kościele, Władysław Lindert zajmował się pracą pedagogiczną. W tej kwestii najważniejszym ośrodkiem było Państwowe Liceum Muzyczne w Bielsku, obecnie działające jako Zespół Państwowych Szkół Muzycznych im. Stanisława Moniuszki. Tutaj prowadził zajęcia teoretyczne, a także prowadził szkolny chór i orkiestrę, które pod jego przewodnictwem osiągały liczne sukcesy, m. in. na przesłuchaniach w Chorzowie i w Katowicach. Warto wspomnieć, że orkiestra PLM często towarzyszyła śpiewowi chóru parafialnego podczas celebracji Mszy świętych w bielskiej farze. W wolnych chwilach Lindert także uczył prywatnie gry na organach. Do jego uczniów należą: Marietta Kruzel-Sosnowska - wykładowczyni organów w Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina i Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz Stefan Prochownik - bezpośredni następca Linderta w kościele św. Mikołaja.
Na początku lat 60. Władysław Lindert otrzymał propozycję objęcia stanowiska dyrektora Liceum Muzycznego. Jednak podobnie, jak wielu uczących organistów w tym czasie, został postawiony przed wyborem - szkoła albo kościół. Oprócz tego, warunkiem pozostania w szkole było wstąpienie do PZPR. Odmówił on jednak wstąpienia do partii, a tym samym odrzucił propozycję stanowiska dyrektora. Na skutek podjętej decyzji został zmuszony do rezygnacji z dalszej pracy w placówce.

Władysław Lindert był człowiekiem, który cenił wolność. Jego chęć wyzwolenia się z ograniczeń i represji stawianych przez komunistyczny ustrój, zwłaszcza na tle religijnym, zrodziły myśl o zmianie miejsca stałego zamieszkania. Rozpoczął się przełomowy czas w życiu artysty i jego rodziny. W 1961 roku ostatecznie zakończył pracę w Liceum Muzycznym i w kościele św. Mikołaja, po czym już na zawsze opuścił ojczyznę. Przez prawie pół roku migrował po Europie - przebywał m. in. we Francji i Niemczech. W tym czasie skomponował Mszę dedykowaną papieżowi Janowi XXIII z okazji urodzin. Po nadesłaniu utworu do Watykanu, Lindert otrzymał zaproszenie od Ojca Świętego na prywatną audiencję. Papież osobiście podziękował artyście za utwór oraz udzielił błogosławieństwa apostolskiego wraz z odpustem dla całej rodziny.

Władysław Lindert był wszechstronnie uzdolnionym muzykiem.

Pod koniec 1962 roku kompozytor osiadł na stałe w Stanach Zjednoczonych. Już w następnym roku, mimo sporych utrudnień stawianych przez polskie władze, dołączyła do niego reszta rodziny. W związku z emigracją, Lindertowie byli zmuszeni zrzec się obywatelstwa polskiego, po czym zmienili imiona na anglojęzyczne – Władysław przybrał imię Walter, zaś żona Jadwiga – Heide. Miejscami działalności i zamieszkania Linderta były: Cleveland (Ohio), San Diego (California) oraz Phoenix (Arizona). Jego aktywność muzyczna w Stanach Zjednoczonych wyglądała podobnie jak w Polsce – był organistą, prowadził chóry (okazjonalnie również orkiestry), a także udzielał lekcji gry na fortepianie. Bardzo szybko również w Ameryce dał się poznać jako bardzo utalentowany artysta. Za swoją wszechstronną działalność był ceniony przez zarówno przez kościoły chrześcijańskie różnych wyznań, jak i kongregację żydowską; był także honorowany rozmaitymi nagrodami.

Ostatnie lata życia, wskutek coraz mniejszej sprawności fizycznej, Państwo Lindertowie spędzili w Half Moon Bay. Artysta boleśnie przeżył śmierć żony 24 czerwca 2009 r. Niedługo potem zamieszkał w znajdującym się nieopodal domu spokojnej starości w Half Moon Bay, gdzie w ekskluzywnych warunkach przebywał pod kompleksową opieką lekarzy i dzieci, które go codziennie odwiedzały. Właśnie w takiej atmosferze życie Władysława Linderta dobiegło końca. Artysta zmarł 13 stycznia 2013 roku w wieku 92 lat. Razem z żoną został pochowany na cmentarzu Our Lady of the Pillar Cemetery w Half Moon Bay.
Poruszając temat sylwetki i działalności muzycznej Władysława Linderta, należy wspomnieć o jego dorobku kompozytorskim, który, według obecnie dostępnych źródeł, obejmuje muzykę chóralną, utwory instrumentalne (organowe i kameralne) i wokalno-instrumentalne oraz pieśni kościelne. Jest autorem melodii m. in. pieśni maryjnych: Króluj nam Maryjo, Bolejąca Matko Pana czy Niepokalana Matko Boskiej Światłości, a także do wezwań do św. Mikołaja – Naszym świętym gospodarzem, śpiewanych co środę w ramach nowenny w naszej świątyni. Spora część kompozycji Linderta do dziś pozostaje niestety tylko w rękopisach; większość z nich znajduje się w Stanach Zjednoczonych, zaś pozostawionych w Polsce jest niewiele. Do tej pory udało się skatalogować 12 utworów Władysława Linderta. Mimo niewielkiej ilości, odkryte kompozycje reprezentują wysoki poziom artystyczny. Pozostaje mieć nadzieję, że wraz z dalszym ciągiem badań liczba odkrytych utworów bielskiego kompozytora wzrośnie.

W dziedzinie kompozycji, Władysław Lindert był ceniony – oprócz Polski i Stanów Zjednoczonych – także w Niemczech, Włoszech i na Watykanie. Brał również udział w Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. księcia Rainiera III w Monako. Warto wspomnieć, że zainteresowania artystyczne Władysława Linderta nie ograniczały się tylko do muzyki. Artysta aktywnie działał także w dziedzinie sztuk plastycznych. Zajmował się malarstwem olejnym i akwarelą. Był również twórcą nowego kierunku w sztuce abstrakcyjnej, który nazwał contact on aluminum. Jego prace były wystawiane na wernisażach (m. in. w Cleveland).
W świetle podanych informacji można śmiało stwierdzić, że Władysław (Walter) Lindert jest postacią, która dzięki swojej wielopłaszczyznowej działalności artystycznej odegrała niebagatelną rolę w dziedzinie muzyki, nie tylko na terenie Polski i Śląska (zarówno Cieszyńskiego i Górnego), ale także w skali międzynarodowej. Zdając sobie sprawę z jego znacznego wkładu w kulturę muzyczną, rodzi się potrzeba, żeby ocalić od zapomnienia osobowość, która z perspektywy czasu niesłusznie zniknęła z obecnej świadomości muzycznej.

Do tej pory miało miejsce kilka wydarzeń poświęconych Władysławowi Lindertowi. Jednym z nich był koncert w naszej katedrze w listopadzie w 2006 roku, w ramach obchodu 60-lecia działalności chóru katedralnego. Wystąpiła wtedy prof. Marietta Kruzel-Sosnowska. Z kolei w sierpniu minionego roku w kościele NNMP w Bielsku-Białej-Lipniku odbył się koncert „Władysław Lindert – muzyk z naszej ziemi”, na którym została przybliżona postać i twórczość kompozytora. Razem z najnowszymi badaniami nad twórczością bielskiego kompozytora, odbyły się wykłady „Władysław Lindert – odkryty na nowo” (14 VI 2018 w Zespole Państwowych Szkół Muzycznych im. S. Moniuszki w Bielsku-Białej) oraz „Władysław Lindert - w 100. rocznicę urodzin” (13 stycznia 2020 w Akademii Muzycznej im. K. Szymanowskiego w Katowicach). Swego rodzaju podsumowaniem dotychczasowych badań nad sylwetką i twórczością tego wybitnego artysty jest praca magisterska autora artykułu - „Władysław Lindert i jego Introdukcja-Passacaglia-Fuga (a 5 voci) – zapomniany pomnik muzyki organowej na Śląsku Cieszyńskim”, obroniona w czerwcu 2019 roku.

Przedstawione wydarzenia są pierwszymi krokami w spopularyzowaniu tej wybitnej i bardzo ciekawej postaci, jaką był Władysław Lindert. Kolejnym etapem tego działania jest koncert poświęcony prof. Lindertowi i jego twórczości 100. rocznicę tego kompozytora.

W pierwotnym zamyśle, w bieżącym roku na terenie miasta miał odbyć się Bielski Festiwal Organowy imienia artysty, w którego skład miały wejść trzy koncerty w kościołach związanych z jego działalnością (kościoły w Lipniku, Kamienicy oraz nasza katedra). Niestety, pandemia koronawirusa w znacznej mierze pokrzyżowała te plany – dwa z planowanych koncertów zostały odwołane. Cieszy jednak fakt, że łagodniejące obostrzenia sanitarne pozwalają na zorganizowanie ostatniego z planowanych koncertów, który będzie miał miejsce w naszej katedrze.

Koncert Władysław Lindert – w 100. rocznicę urodzin odbędzie się w niedzielę 20 września o godzinie 17:00. W wykonaniu połączonych chórów – Chóru Świętego Józefa z Zabrzega oraz Semper Iuvenis z Bielska-Białej-Kamienicy, sopranistki Ewy Lopocz oraz organistów, a zarazem dyrygentów – Mateusza Mikołajczyka i Daniela Strządały usłyszymy muzykę bielskiego twórcy, a także mistrzów, którymi się inspirował, lub których utwory sam chętnie wykonywał (Franz Schubert oraz Max Reger).
Już teraz serdecznie zapraszamy na to wydarzenie.

Opracował: Daniel Strządała

Źródła:
Akta Parafii św. Mikołaja w Bielsku-Białej
Akta Parafii Narodzenia NMP w Bielsku-Białej-Lipniku
Archiwum ZPSM im. S. Moniuszki w Bielsku-Białej
Strządała Daniel, Władysław Lindert i jego Introdukcja-Passacaglia-Fuga (a 5 voci) – zapomniany pomnik muzyki organowej na Śląsku Cieszyńskim (praca dyplomowa), Katowice 2019 (tam szczegółowy życiorys i bibliografia)